Klauzula lojalnościowa - ujęcie prawne

W związku z licznymi zapytaniami w sprawie tzw. Klauzuli lojalnościowej tj. zobowiązania do nieudzielania odpłatnie świadczeń opieki zdrowotnej w warunkach całodobowych lub całodziennych u innego świadczeniodawcy realizującego umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia, proszę o zapoznanie się z załączonym wyjaśnieniem, jakiego udzieliła Kancelaria mec. Mariana Jagielskiego.

Prezes Opolskiej Izby Lekarskiej
Jolanta Smerkowska-Mokrzycka
 

 Podstawa prawna:

  1. 4 ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 5 lipca 2018 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 1532),
  2. 15 ust. 2 pkt 3, 4, 6-12, 15 i 16 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135)

USTAWA Z DNIA 5 LIPCA 2018 R. O ZMIANIE USTAWY O ŚWIADCZENIACH OPIEKI ZDROWOTNEJ FINANSOWANYCH ZE ŚRODKÓW PUBLICZNYCH ORAZ NIEKTÓRYCH INNYCH USTAW (Dz.U. z 2018 r. poz. 1532)

Art. 4

  1. W latach 2018-2020 ze środków finansowych, o których mowa w art. 131c ust. 1 pkt 1-3ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, w ramach umów z Narodowym Funduszem Zdrowia o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, finansuje się koszty wzrostu wynagrodzeń lekarzy i lekarzy dentystów posiadających specjalizację, zwanych dalej „lekarzami”.
  1. Finansowanie kosztów, o których mowa w ust. 1, zapewnia podwyższenie lekarzom spełniającym łącznie warunki określone w ust. 3 wynagrodzeń zasadniczych do wysokości 6750 zł miesięcznie, w przeliczeniu na pełny etat, oraz związane z tym podwyższenie dodatku za wysługę lat.
  1. Środki finansowe, o których mowa w ust. 1, świadczeniodawcy przeznaczają zgodnie z ust. 2 dla lekarzy, spełniających łącznie następujące warunki:

1) są zatrudnieni na podstawie stosunku pracy u świadczeniodawców, którzy zawarli z Narodowym Funduszem Zdrowia umowy obejmujące udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w warunkach całodobowych lub całodziennych i uczestniczą w udzielaniu tych świadczeń;

2) zobowiążą się wobec pracodawcy do nieudzielania odpłatnie świadczeń opieki zdrowotnej, o których mowa w pkt 1, u innego świadczeniodawcy realizującego umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia z co najmniej jednego z zakresów, o których mowa w art. 15 ust. 2 pkt 3, 4, 6-12, 15 i 16 ustawy zmienianej w art. 1, z wyłączeniem świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych w hospicjach, zakładach opiekuńczo-leczniczych, zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych, zakładach rehabilitacji leczniczej i zakładach opieki długoterminowej.

 USTAWA Z DNIA 27 SIERPNIA 2004 R. O ŚWIADCZENIACH OPIEKI ZDROWOTNEJ FINANSOWANYCH ZE ŚRODKÓW PUBLICZNYCH (Dz.U. Nr 210, poz. 2135)

 Art. 15

  1. Świadczeniobiorcy mają, na zasadach określonych w ustawie, prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, których celem jest zachowanie zdrowia, zapobieganie chorobom i urazom, wczesne wykrywanie chorób, leczenie, pielęgnacja oraz zapobieganie niepełnosprawności i jej ograniczanie.
  2. Świadczeniobiorcy przysługują świadczenia gwarantowane z zakresu:
1) podstawowej opieki zdrowotnej;
2) ambulatoryjnej opieki specjalistycznej;
3) leczenia szpitalnego;
4) opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień;
5) rehabilitacji leczniczej;
6) świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej;
7) leczenia stomatologicznego;
8) lecznictwa uzdrowiskowego;
9) zaopatrzenia w wyroby medyczne, na zlecenie osoby uprawnionej, oraz ich naprawy, o których mowa w ustawie o refundacji;
10) ratownictwa medycznego;
11) opieki paliatywnej i hospicyjnej;
12) świadczeń wysokospecjalistycznych;
13) programów zdrowotnych;
14) leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych dostępnych w aptece na receptę;
15) programów lekowych określonych w przepisach ustawy o refundacji;
16) leków stosowanych w chemioterapii określonych w przepisach ustawy o refundacji;
17) leków nieposiadających pozwolenia na dopuszczenie do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, sprowadzanych z zagranicy na warunkach i w trybie określonym w art. 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne, pod warunkiem że w stosunku do tych leków wydano decyzję o objęciu refundacją na podstawie ustawy o refundacji;
17a) ratunkowego dostępu do technologii lekowych;
18) środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, sprowadzonych z zagranicy na warunkach i w trybie określonym w art. 29a ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz.U. z 2018 r. poz. 1541, z późn. zm.14)), pod warunkiem, że w stosunku do tych środków wydano decyzję o objęciu refundacją na podstawie ustawy o refundacji;
19) stwierdzenia w związku z wydaniem zaświadczenia, o którym mowa w art. 133 § 2b ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 1987 i 2399 oraz z 2019 r. poz. 150, 679, 1255 i 1694), że stan zdrowia osoby, która udzieliła pełnomocnictwa pocztowego do odbioru przesyłek pocztowych w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe (Dz.U. z 2018 r. poz. 2188 oraz z 2019 r. poz. 1051 i 1495), uniemożliwia lub w znacznym stopniu utrudnia osobiste odebranie pisma w placówce pocztowej.

Zgodnie z powyższymi przepisami wzrost wynagrodzenia zasadniczego do kwoty 6750 zł miesięcznie warunkowany jest m.in. złożeniem przez lekarza specjalistę wobec pracodawcy zobowiązania, o którym mowa w art. 4 ust. 3 pkt 2 ustawy zmieniającej. Przedmiotem składanego przez lekarzy oświadczenia jest zobowiązanie się do nieudzielania świadczeń opieki zdrowotnej u innego podmiotu, który działa w oparciu o umowę podpisaną z Narodowym Funduszem Zdrowia i realizuje co najmniej jedno ze świadczenie wskazanych w art. 15 ust. 2 pkt 3, 4, 6-12, 15 i 16 ustawy o świadczeniach zdrowotnych. Tym zakresem objęte są przede wszystkim: leczenie szpitalne, opieka psychiatryczna         i leczenie uzależnień, rehabilitacja lecznicza, udzielanie świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej, leczenie stomatologiczne, ratownictwo medyczne oraz udzielanie świadczeń wysokospecjalistycznych.

Analiza przedstawionych Państwu przepisów prowadzi do wniosku, iż klauzula lojalnościowa może znajdować zastosowanie jedynie do świadczeń opieki zdrowotnej z zakresów wymienionych w art. 15 ust. 2 pkt 3, 4, 6-12, 15 i 16 ustawy o świadczeniach zdrowotnych. Spod zakresu obowiązywania klauzuli wyjęto świadczenia, które udzielane są w hospicjach, zakładach opiekuńczo-leczniczych, zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych, zakładach rehabilitacji leczniczej i zakładach opieki długoterminowej.

W praktyce najważniejsze znaczenie dla ustalenia zakresu obowiązywania klauzuli lojalnościowej ma treść oświadczenia złożonego przez danego lekarza specjalistę wobec pracodawcy a także treść umowy podpisanej przez podmiot trzeci (innego świadczeniodawcę) z Narodowym Funduszem Zdrowia.

Reasumując klauzula lojalnościowa nie dotyczy:

  • świadczeń udzielanych w hospicjach, zakładach opiekuńczo-leczniczych, zakładach pielęgnacyjno-opiekuńczych, zakładach rehabilitacji leczniczej i zakładach opieki długoterminowej - art. 4 ust. 3 pkt 2 in fine ustawy zmieniającej,
  • świadczeń gwarantowanych, o których mowa w art. 15 ust. 2 pkt 1, 2, 5, 13-14, 17 – 19 ustawy o świadczeniach zdrowotnych, w tym w szczególności świadczeń z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej, ambulatoryjnej opieki specjalistycznej i rehabilitacji leczniczej,
  • świadczeń w podmiotach leczniczych udzielających świadczeń opieki zdrowotnej komercyjnie i udzielanych nieodpłatnie (np. w ramach wolontariatu) - a contrario art. 4 ust. 3 ustawy zmieniającej,
  • udzielania świadczeń zdrowotnych u świadczeniodawcy, który został wymieniony w opublikowanym przez dyrektora OW NFZ wykazie podmiotów leczniczych, w których może wystąpić zagrożenie braku dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej lub ciągłości ich udzielania – art. 8 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej.

W tej sytuacji proszę o uważne zweryfikowanie, w oparciu o przedstawione kryteria, informacji dotyczących ewentualnych podmiotów leczniczych, u których chcecie Państwo podjąć pracę dodatkową. Jest to niezwykle ważne, gdyż niewywiązanie się przez lekarza specjalistę ze złożonego zobowiązania (naruszenie klauzuli lojalnościowej) rodzić będzie konsekwencje w postaci obowiązku zwrotu kwoty odpowiadającej zwiększeniu wynagrodzenia, a także może stanowić podstawę do obniżenia wynagrodzenia do wysokości ustalonej przed złożeniem tego zobowiązania.

Art. 5 ustawy zmieniającej

  1. Zobowiązanie, o którym mowa w art. 4 ust. 3 pkt 2, albo jego cofnięcie lekarze składają pracodawcy na piśmie ze skutkiem od pierwszego dnia miesiąca wskazanego przez lekarza, nie wcześniej jednak niż od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym je złożono.
  2. Pracodawca jest obowiązany do podwyższenia wynagrodzenia lekarza zgodnie z art. 4 ust. 2-4od pierwszego dnia, w którym zobowiązanie stało się skuteczne.
  3. W przypadku niewywiązywania się z zobowiązania, o którym mowa w art. 4 ust. 3 pkt 2, lekarz jest obowiązany do zapłaty pracodawcy kary w wysokości równej 75% iloczynu liczby miesięcy pobierania nienależnego zwiększonego wynagrodzenia, o którym mowa w art. 4 ust. 2, oraz kwoty odpowiadającej temu zwiększeniu, z uwzględnieniem związanego z nim zwiększenia dodatku za pracę w porze nocnej, dodatku za pracę w niedzielę i święta oraz dni wolne od pracy, wynikające z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy, dodatku za pracę w ramach pełnienia dyżuru medycznego, dodatku za pozostawanie w gotowości do udzielania świadczeń zdrowotnych oraz dodatku za wysługę lat oraz składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy, Fundusz Emerytur Pomostowych i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W razie sporu o karze orzeka sąd pracy.
  4. Cofnięcie zobowiązania, o którym mowa w art. 4 ust. 3 pkt 2, lub niewywiązanie się z niego może stanowić podstawę do obniżenia wynagrodzenia do wysokości ustalonej przed złożeniem tego zobowiązania. Przepisu art. 42ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 2018 r. poz. 91710001076) nie stosuje się. Przy zmianie dotychczasowych warunków umowy o pracę lub innego aktu stanowiącego podstawę nawiązania stosunku pracy nie mają zastosowania przepisy ograniczające dopuszczalność wypowiadania warunków takiej umowy lub aktu.